Pomidor şirəsi gündəlik həyatda ən çox seçilən içkilər sırasında yer almasa da, təyyarə uçuşları zamanı vəziyyət tamamilə fərqli olur. Bir çox beynəlxalq aviaşirkətin statistikası göstərir ki, sərnişinlər havada olarkən pomidor şirəsini adi şəraitlə müqayisədə daha çox sifariş edirlər. Bu fenomen uzun illərdir alimlərin və qida mütəxəssislərinin diqqətini cəlb edir.
Foodinfo.az xarici mənbələrə istinadla xəbər verir ki, bu maraqlı vəziyyətin əsas səbəbi insanın dad və qoxu hissinin yüksək hündürlükdə dəyişməsidir. Təyyarə salonunda hava təzyiqi və rütubət səviyyəsi yer səthindən fərqli olur. Məhz bu dəyişikliklər insanın qida qəbuluna və dad hissinə birbaşa təsir göstərir.
Araşdırmalar göstərir ki, uçuş zamanı insanın şirin və duzlu dadları hiss etmə qabiliyyəti 20-30 faizədək zəifləyə bilər. Bunun əsas səbəbi təyyarə salonunda rütubətin aşağı olmasıdır. Quru hava burun və ağız boşluğundakı reseptorların fəaliyyətini zəiflədir, nəticədə bəzi qidalar və içkilər adi vaxtdakından daha dadsız görünür.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, pomidor şirəsi isə bu şəraitdə fərqli davranır. Onun tərkibində olan umami adlanan xüsusi dad uçuş zamanı daha yaxşı hiss olunur. Umami adətən "beşinci dad" kimi tanınır və ət, pendir, göbələk, pomidor kimi məhsullarda daha çox olur. Təyyarədə digər dadlar zəiflədiyi halda umami hissi nisbətən sabit qalır və hətta daha qabarıq şəkildə hiss edilə bilir.
Almaniyada aparılan araşdırmalardan birində könüllülərə həm adi şəraitdə, həm də təyyarə salonunu təqlid edən mühitdə müxtəlif içkilər təqdim olunub. Nəticələr göstərib ki, iştirakçılar yerdə olarkən pomidor şirəsini orta səviyyədə qiymətləndirsələr də, təyyarə şəraitində onun dadını daha zəngin və xoş hesab ediblər.
Bundan əlavə, təyyarə mühərriklərinin yaratdığı davamlı fon səsinin də dad hissinə təsir etdiyi müəyyən olunub. Alimlər bildirirlər ki, yüksək səs-küy şəraitində insanlar şirin dadları daha zəif hiss edir, umami isə daha nəzərəçarpan olur. Bu səbəbdən pomidor şirəsi havada daha cəlbedici görünür.
Qida texnologiyaları üzrə ekspertlər qeyd edirlər ki, aviaşirkətlər menyu hazırlayarkən bu xüsusiyyətləri nəzərə alırlar. Məhz buna görə təyyarələrdə təqdim edilən yeməklər və içkilər yerüstü restoranlardakı analoqlarından daha çox duz, ədviyyat və aromatik maddələr ehtiva edə bilir.
Maraqlıdır ki, pomidor şirəsinin populyarlığı yalnız dadla bağlı deyil. Bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki, onun tərkibindəki kalium, likopen və digər maddələr sərnişinlərdə daha sağlam seçim hissi yaradır. Uzun uçuşlarda insanlar qazlı və çox şirin içkilər əvəzinə pomidor şirəsini daha rahat qəbul edirlər.
Alimlər hesab edirlər ki, gələcəkdə təyyarə qidalanması sahəsində aparılan araşdırmalar daha fərqli menyuların hazırlanmasına imkan verəcək. Bununla belə, hazırda da bir fakt dəyişmir: yer üzərində çox da məşhur olmayan pomidor şirəsi minlərlə metr yüksəklikdə ən çox seçilən içkilərdən birinə çevrilir. Bu isə insanın dad hissinin ətraf mühitdən nə qədər güclü şəkildə təsirləndiyini göstərən maraqlı nümunələrdən biridir.
