Çay Azərbaycanda ən çox istehlak olunan içkilərdən biri olsa da, onun qəbul vaxtı və hansı qidalarla birlikdə içilməsi sağlamlıq baxımından düşündüyümüzdən daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Foodinfo.az bildirir ki, mütəxəssislər çayın tərkibində olan təbii birləşmələrin bəzi mineralların, xüsusilə də dəmirin orqanizm tərəfindən mənimsənilməsini azalda biləcəyini bildirirlər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) və müxtəlif dietoloji araşdırmalara görə, dəmir çatışmazlığı dünyada ən geniş yayılmış qidalanma problemlərindən biri hesab olunur və yanlış qidalanma vərdişləri bu problemin dərinləşməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə hər yeməkdən dərhal sonra güclü dəmlənmiş qara çay içmək dəmir ehtiyatlarının azalmasına təsir göstərən amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu təsir daha çox bitki mənşəli qidalarda olan qeyri-hem dəmirə aid edilir. Ət və balıq məhsullarındakı dəmir isə orqanizm tərəfindən daha asan mənimsənilir. Buna baxmayaraq, balanssız qidalanan insanlarda çayın düzgün vaxtda qəbul edilməməsi uzunmüddətli dövrdə mineral çatışmazlığı riskini artıra bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, çay sağlam içki hesab olunsa da, onun istehlak qaydalarına diqqət yetirmək vacibdir. Sadə görünən bu vərdiş qanazlığı riskinin qarşısının alınmasında mühüm rol oynaya bilər.
Dəmir orqanizmdə oksigenin daşınması, enerji istehsalı və immun sisteminin normal fəaliyyəti üçün vacib elementlərdən biridir. Bu mineralın çatışmazlığı zamanı insan tez yorulur, halsızlıq hiss edir, diqqət toplamaq çətinləşir və iş qabiliyyəti aşağı düşür. Uşaqlarda dəmir çatışmazlığı inkişaf prosesinə, böyüklərdə isə ümumi sağlamlıq vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, paxlalılar, ispanaq, çuğundur yarpağı, tam taxıllar və müxtəlif göyərtilər bitki mənşəli dəmir mənbələri hesab olunur. Lakin bu qidalar qəbul edildikdən dərhal sonra çay içilməsi onların tərkibindəki dəmirin sorulmasını azalda bilər. Çayın tərkibindəki tanin və polifenollar dəmirlə birləşərək onun bağırsaqlardan sorulmasını çətinləşdirir. Bu səbəbdən dietoloqlar çayın yemək zamanı deyil, ən azı bir saat sonra qəbul edilməsini daha məqsədəuyğun hesab edirlər. Xüsusilə hamilə qadınlar, yeniyetmələr, uşaqlar və dəmir çatışmazlığı diaqnozu qoyulan şəxslər bu məsələyə daha həssas yanaşmalıdırlar. Dəmir preparatları qəbul edən insanların da dərmanı çay və ya qəhvə ilə deyil, adi su ilə qəbul etmələri tövsiyə olunur.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, çaydan tamamilə imtina etməyə ehtiyac yoxdur. Əsas məqsəd onu düzgün vaxtda və düzgün qidalarla birlikdə qəbul etməkdir. Dəmirin mənimsənilməsini artırmaq üçün C vitamini ilə zəngin məhsulların rasiona əlavə edilməsi faydalı hesab olunur. Portağal, limon, kivi, çiy bibər və pomidor kimi məhsullar dəmirin sorulmasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilir. Bundan əlavə, müxtəlif və balanslı qidalanma orqanizmin mineral ehtiyacını ödəməyin ən etibarlı yoludur. Həkimlər özbaşına dəmir preparatlarından istifadə etməyi də düzgün hesab etmirlər. Dəmir çatışmazlığı yalnız laborator müayinələrdən sonra müəyyən edilməli və müalicə həkim nəzarəti altında aparılmalıdır. Qidalanmada kiçik görünən vərdişlər uzunmüddətli dövrdə sağlamlığa ciddi təsir göstərə bilər. Çayın düzgün zamanda qəbul edilməsi isə həm bu içkinin faydalarından yararlanmağa, həm də orqanizmin dəmir ehtiyatlarının qorunmasına imkan verən sadə, lakin effektiv qaydalardan biri hesab olunur.
