Alimlər bildirirlər ki, meyvə və tərəvəzlə zəngin qida rasionu beyini yağlı qidanın zərərli təsirindən qoruya bilər. Foodinfo.az Sports.kz-ə istinadən xəbər verir ki, bu nəticəyə preklinik tədqiqatlarda gəlinib və iş Nutritional Neuroscience jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatda göstərilib ki, siçanlara “qərb tipi” yüksək yağlı pəhriz verildikdə, onların yaddaşı meyvə-tərəvəz qarışığı ilə tamamlanarsa qorunur. Alimlərin sözlərinə görə, bütün dünyada piylənmənin artması yaşlı insanlarda kognitiv funksiyaların pozulması hallarının artması ilə paralel gedir. Piylənmə demensiyanın risk faktorlarından sayılır və əsas səbəblərdən biri yüksək dozalarda doymuş yağlarla zəngin qidaların qəbuludur. Belə pəhriz oksidləşmə stresini artırır — sərbəst radikallar ilə antioksidant müdafiə arasındakı tarazlığın pozulması, nəticədə isə toxumaların, o cümlədən sinir hüceyrələrinin zədələnməsinə səbəb olur.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi Veymin Qonun komandası fərdi tərkiblərdən yox, müxtəlif bitki məhsullarının qarışığının təsirini yoxlayıb. Təcrübədə C57BL/6 siçanları beş qrupa bölünüb: bir qrupa normal aşağı yağlı pəhriz, digər dörd qrupa isə yüksək yağlı “qərb tipi” pəhriz verilib. Hər bir yüksək yağlı qrupun yeməyinə 0, 5, 10 və 15% nisbətində meyvə və tərəvəzlərin liofilizə olunmuş tozu əlavə edilib. Qarışığa alma, banan, giləmeyvə, üzüm, sitrus meyvələri, ispanaq, kök, brokoli və pomidor daxildir. Maksimal doza insan üçün gündə 8–9 porsiyaya bərabər hesab olunub.
20 həftə sonra siçanların yaddaşı yeni obyektin tanınması testi ilə qiymətləndirilib. Aşağı yağlı pəhriz alan siçanlar yeni və tanış obyektləri dəqiq fərqləndiriblər. Yüksək yağlı pəhriz alan, lakin əlavə almayan siçanlarda yaddaş zəifləyib. Meyvə-tərəvəz qarışığı alan siçanlarda yaddaş göstəriciləri doza artdıqca yaxşılaşıb. 15% əlavədə nəticələr demək olar ki, kontrol qrup qədər yaxşı olub.
Maraqlıdır ki, 5 və 10% əlavələr piylənmənin qarşısını almasa da, 15% əlavə zamanı siçanların çəkisi daha az artıb. Bu, yaddaşın qorunmasının yalnız çəkiyə nəzarətlə bağlı olmadığını göstərir. Mexanizmi başa düşmək üçün alimlər qaraciyərdə malon dialdegid səviyyəsini ölçüblər — oksidləşmə stresinin göstəricisi. Yüksək yağlı pəhriz bu səviyyəni artırarkən, meyvə-tərəvəz əlavəsi onu aşağı salıb, sistemik oksidləşmə stresini azaldıb. Bu isə neyron yollarını və kognitiv funksiyaları qoruya bilər.
Gələcəkdə alimlər beyin bölgələrini, o cümlədən hipokampı daha ətraflı araşdırmağı və insanlarda eyni qoruyucu təsirin klinik tədqiqatlarda da saxlanıb-saxlanmadığını yoxlamağı planlaşdırırlar.
